ตอนฉายแสงเจ็บไหม? ต้องเจออะไรบ้าง?
เมื่อรู้ว่าต้องฉายแสง หลายคนอาจนึกถึงความเจ็บ ความร้อน หรือเครื่องมือขนาดใหญ่จนรู้สึกกังวล ความจริงคือ ขณะฉายแสงจากเครื่องภายนอกร่างกาย โดยทั่วไปจะไม่รู้สึกเจ็บจากรังสี แต่มีขั้นตอนเตรียมตัวและผลข้างเคียงบางอย่างที่ควรรู้ เพื่อให้เข้ารับการรักษาได้อย่างมั่นใจขึ้น
ตอนฉายแสงเจ็บไหม?
ขณะเครื่องปล่อยรังสี คนไข้จะไม่รู้สึกร้อนหรือแสบจากรังสี และไม่สามารถมองเห็นหรือได้กลิ่นรังสีได้ อาจได้ยินเสียงเครื่องทำงานหรือเห็นเครื่องเคลื่อนรอบตัว ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา
อย่างไรก็ตาม บางคนอาจไม่สบายตัวจากการนอนท่าเดิม การยกแขน หรืออาการปวดที่มีอยู่ก่อน หากปวด อึดอัด หรือกังวล ควรบอกเจ้าหน้าที่ก่อนเริ่ม เพื่อช่วยจัดท่าและวางแผนดูแลให้เหมาะสม
บทความนี้กล่าวถึงการฉายแสงจากเครื่องภายนอกร่างกาย ซึ่งเป็นบริการที่ศูนย์รังสีรักษา โรงพยาบาลขอนแก่นรามให้บริการ
ก่อนฉายแสงครั้งแรก ต้องทำอะไรบ้าง?
ก่อนเริ่มรักษา หมอจะอธิบายเป้าหมาย จำนวนครั้ง และผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น จากนั้นทีมรักษาจะนัดวางแผน เพื่อกำหนดตำแหน่งและปริมาณรังสีให้เหมาะกับคนไข้แต่ละราย ขั้นตอนที่อาจพบ ได้แก่
- ตรวจภาพเพื่อวางแผน เช่น เอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือ CT โดยให้นอนในท่าที่จะใช้รักษาจริง
- ทำเครื่องหมายบนผิวหนังหรืออุปกรณ์จัดท่า เพื่อช่วยให้จัดตำแหน่งได้ตรงกันในแต่ละครั้ง หากมีรอยหมึก ควรดูแลตามคำแนะนำและแจ้งเจ้าหน้าที่เมื่อรอยจาง
- ทำอุปกรณ์ช่วยให้อยู่นิ่ง เช่น หน้ากากสำหรับการฉายบริเวณศีรษะและลำคอ หน้ากากมีช่องให้อากาศผ่าน หากกลัวที่แคบหรือรู้สึกอึดอัด ควรแจ้งทีมรักษา
วันวางแผนกับวันเริ่มฉายแสงอาจเป็นคนละวัน การเตรียมตัวขึ้นอยู่กับตำแหน่งรักษา จึงควรถามล่วงหน้าว่าต้องงดอาหาร ดื่มน้ำ หรือเตรียมกระเพาะปัสสาวะอย่างไร และทำตามคำแนะนำเฉพาะของโรงพยาบาล
เมื่อเข้าห้องฉายแสง จะเจออะไรบ้าง?
- เจ้าหน้าที่ตรวจสอบข้อมูลและจัดท่าบนเตียงรักษา บางคนอาจต้องเปลี่ยนเสื้อผ้าหรือเปิดเฉพาะบริเวณที่รักษา
- ทีมรักษาตรวจตำแหน่งให้ตรงตามแผน อาจมีการถ่ายภาพเพิ่มเติมและปรับเตียงก่อนเริ่ม
- เจ้าหน้าที่ออกไปควบคุมเครื่องจากห้องด้านนอก แต่ยังเฝ้าดูผ่านกล้องหรือหน้าต่าง และสื่อสารกับคนไข้ได้
- เครื่องปล่อยรังสีตามแผน คนไข้ต้องอยู่นิ่งและทำตามคำแนะนำเรื่องการหายใจ โดยทั่วไปหายใจได้ตามปกติ แต่บางแผนอาจให้กลั้นหายใจเป็นช่วง ๆ
หากรู้สึกปวด คลื่นไส้ อึดอัด หรือจำเป็นต้องขยับ ให้บอกเจ้าหน้าที่ผ่านระบบสื่อสาร ทีมรักษาสามารถหยุดเครื่องเพื่อช่วยเหลือได้ ไม่จำเป็นต้องฝืนทนจนจบ
ฉายแสงแต่ละครั้งนานไหม? กลับบ้านได้หรือเปล่า?
ข้อมูลของศูนย์รังสีรักษา โรงพยาบาลขอนแก่นรามระบุเวลาฉายรังสีประมาณ 5–15 นาที และเมื่อรวมการจัดท่าใช้เวลาประมาณ 30 นาที ทั้งนี้ เวลาจริงอาจต่างกันตามแผนและเทคนิค และยังไม่รวมเวลาลงทะเบียน รอคิว หรือพบหมอ
คนไข้ส่วนใหญ่ที่ฉายแสงจากเครื่องภายนอกสามารถกลับบ้านได้หลังเสร็จ โดยไม่ต้องนอนโรงพยาบาล จำนวนครั้งอาจแตกต่างกันตามโรค เป้าหมาย และเทคนิคที่ใช้ ควรมาตามนัด หากมาไม่ได้ให้ติดต่อทีมรักษาเพื่อวางแผนต่อ
ไม่เจ็บตอนฉาย แล้วทำไมบางคนมีอาการแสบหรือปวดภายหลัง?
การไม่รู้สึกเจ็บขณะรับรังสี ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีผลข้างเคียง รังสีอาจกระทบเนื้อเยื่อปกติในบริเวณรักษา ทำให้เกิดอาการระหว่างช่วงที่รักษาหรือหลังจบการรักษาได้ อาการที่พบขึ้นกับตำแหน่งและปริมาณรังสี เช่น
- ผิวหนังบริเวณที่ฉายแห้ง คัน เปลี่ยนสี หรือระคายเคือง
- อ่อนเพลียหรือเหนื่อยง่าย
- เจ็บปากหรือกลืนลำบาก เมื่อรักษาบริเวณศีรษะ ลำคอ หรือหลอดอาหาร
- คลื่นไส้หรือท้องเสียในบางตำแหน่งที่รักษา
ไม่ใช่ทุกคนจะมีอาการเหมือนกัน หากเริ่มเจ็บ กินหรือดื่มได้น้อย ผิวหนังมีแผล หรืออาการรบกวนชีวิตประจำวัน ควรแจ้งทีมรักษาเพื่อช่วยดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ และถามก่อนใช้ครีม ยา หรือผลิตภัณฑ์กับบริเวณที่ฉายแสง
เตรียมตัวอย่างไรให้สบายใจขึ้น?
- ใส่เสื้อผ้าสบาย ถอดเปลี่ยนง่าย และไม่รัดบริเวณที่จะรักษา
- แจ้งอาการปวด ความกังวล หรือความกลัวที่แคบก่อนจัดท่า
- ทำตามคำแนะนำเรื่องอาหาร น้ำ ยา และการดูแลผิวของทีมรักษา
- ถามให้ชัดว่าระหว่างรักษาจะเรียกเจ้าหน้าที่อย่างไร และหลังกลับบ้านควรติดต่อใครเมื่อมีอาการ
การฉายแสงครั้งแรกอาจดูเป็นเรื่องใหม่และน่ากังวล แต่คนไข้สามารถบอกความรู้สึกและขอความช่วยเหลือได้ทุกขั้นตอน การรู้ล่วงหน้าว่าจะเจออะไร จะช่วยให้เตรียมตัวได้ดีขึ้นและร่วมมือกับทีมรักษาได้อย่างมั่นใจ
